26.05.2007

Doç. Dr. Nazmi Kozak Bey 31-10-2005 tarihinde Turizm Gazetesi'nde (http://www.turizmgazetesi.com) "Rekreasyon Bölümlerinin Amacı Ne" başlığıyla yayımlanan yazısında Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulları ( BESYO ) bünyesinde dört yıllık eğitim veren Rekreasyon Bölümü mezunlarının istihdam edileceği sektörün turizm olduğunu, bu bölümlerin BESYO bünyesinde açılmasının BESYO amaçlarıyla örtüşmediğini belirtmiştir.

Turizm ve otelcilikle ilgili olarak okutulan derslerin alanla ilgili bilgisi ya çok sınırlı ya da hiç olmayan kişilerce veriliyor olduğunu, turizm sektörüne yönelik derslerin müfredatlarda ya hiç ya da yeterli sayıda ve içerikte yer almadığı gibi hususlara işaret ederek bu eksikliklerin giderilmesi için, özellikle mesleki ve sektörel bilgiye dayalı derslerin, konusunda bilgili ve deneyimli olan akademisyenlerce okutulmasını, hatta Rekreasyon Bölümlerinin bu haliyle Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulları çatısı altında faaliyet göstermesinin doğru sonuçlar vereceğinin kuşkulu olduğundan, Rekreasyon Bölümlerinin sayısının artırılmasından önce sorunun giderilmesinde yarar olduğunu, bu amaçla Rekreasyon Bölümlerinin Turizm ve Otelcilik Programları bünyesine alınmasının veya kadrosunda yeterli öğretim elemanının yer aldığı üniversitelerde, Rekreasyon Bbölümlerinin de dahil olduğu daha kapsamlı akademik turizm programlarının kurulması yoluna gidilmesini bir yolu çözüm olarak ortaya atmıştır.

Muğla Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu Rekreasyon Bölüm Başkanı ve Türkiye'deki ilk ve tek Rekreasyon Anabilim Dalı Başkanı olarak, üzerinden çok zaman geçmiş olmasına rağmen bu yazıya cevap vermenin bir sorumluluk olduğunu düşünmekteyim.

Öncelikle konunun daha iyi anlaşılması için "Rekreasyon" kavramının içeriğinin iyi anlaşılması gerekmektedir. Bireyin serbest zamanlarında bireysel, psikolojik, fiziksel ve sosyal bazı faydalar elde etmek amacıyla zorlama olmaksızın kendi istediğiyle katıldığı tüm etkinlikler rekreasyonun kapsamındadır. Rekreasyon oyun ve serbest zaman arasındaki kaynaşmayı simgelemektedir. Rekreasyon spor, fiziksel egzersiz, oyun, el sanatları, müzik, seyahat, hobi, güzel sanatlar ve sosyal etkinlikleri içermektedir.

Bireysel olarak veya grup halinde devamlı veya sık olarak katılım gerçekleştirilebilir. Rekreasyon tanımında sözü edilen etkinlikler kapalı veya açık alanda yapılabilir. Bunlar spor ve fiziksel egzersiz gibi efor gerektiren etkinlikleri içerebileceği gibi, daha çok sedanterlerin katıldığı ve fazla efor gerektirmeyen pul ve para koleksiyonu, hatta bir hamakta şekerleme veya güneşlenme gibi hiç efor gerektirmeyen etkinlikleri de kapsayabilir.

Rekreasyon yaşama karşı olduğu gibi, düşünceye karşı da bir tutumdur. Rekreasyon insanların ihtiyaçları ve arzuları yönünde kullanılması gereken bir araçtır. Rekreasyonun temel unsuru, belirlenen insan gereksinimlerinin serbest zaman dilimi içerisinde karşılanabilmesidir. Bireylerin gereksinimleri karşılanırken bireyin genel gelişimine katkı sağlanır. İnsanların rekreasyondan elde ettikleri faydalar bir araya gelir ve bireyin özsaygı ve özgüvenini artırır. Bu şekilde rekreasyon, bireyin benlik tasarımı ve psikolojik gelişimi üzerinde potansiyel bir etkiye sahiptir. Rekreasyonda asıl olan oyun ve eğlencenin ardında, sağlık ve mutluluktur. Rekreasyona karşı olumlu bir tutum içinde olmak, toplumsal gelişim için de önemlidir.

Rekreasyon etkinliklerinin bireysel sosyal ve toplumsal faydalarının birçok araştırmacı tarafından belirlenmesi, konuyla ilgilenen bilimsel alanların sayısını artırmıştır. Rekreasyon, içeriğinin geniş olması ve birçok bilimsel alanla entegre olabilme özelliğinden dolayı daha çok önem kazanmış, rekreasyona katılım oranı, toplumların gelişmişlik düzeylerini ortaya koyan bir ölçüt olarak ele alınmaya başlamıştır. Ülke yönetimleri rekreasyonun yaygınlaştırılması için, yasa ve yönetmeliklerde yeni düzenlemelere gitmişlerdir. Aktif yaşam biçimini benimseyen bireylerin daha atılgan, uyumlu, özgüven ve özsaygısı daha yüksek, toplumların daha sağlıklı, mutlu, üretken oldukları unutulmamalıdır.

Eğitimli rekreasyon uzmanları yeni seçenekler arayışı içindedir. Rekreasyonu dar bir alanda düşünmemişler ve sosyal hayatı oluşturan farklı özellikteki gruplar için, o alana özel rekreasyon programları geliştirmeye çalışmaktadırlar.

Rekreasyon uygulama ortamlarına göre dörde ayrılır:

1- Toplumsal rekreasyon: kar amacı gütmeyen toplumsal kurum veya kuruluşların farklı yaş, geçmiş ve ilgilerine göre insanların gereksinimlerini karşılamak için sundukları programları içerir.

Programlar açık ve kapalı alanda; spor ve fiziksel aktivite veya sanat ve el sanatları etkinliklerini içerebilir.

2- Ticari rekreasyon: kar amacı güden işletmelerce ücretli olarak sunulan program ve etkinlikleri. Fiziksel uygunluk ve sağlık merkezleri, yoga ve aerobik salonları ve golf kursları örnek olarak verilebilir.

3- Kollektif rekreasyon: şirketlerce düzenlenen ve masrafları karşılanarak işgörenlerin faydalanması için sunulan etkinlikleri işaret eder. Şirket binalarında yer alan rekreasyon alanları örnek olarak verilebilir.

4- Terapötik rekreasyon: Resmi veya özel kuruluşlarca özel grupların faydalanması için sunulan programlardır. Örneğin; fiziksel ve mental olarak engelli olan bireyler için organize edilen egzersiz, spor ve sanat programları.

Dolayısıyla rekreasyonu sadece turizm animasyonu veya turizmle ilişkisi açısından ele alarak bu bölümün sadece turizm sektörüne eleman (animatör) yetiştirdiği düşüncesiyle rekreasyon bölümlerinin BESYO bünyesinden turizm yüksekokulları bünyesine aktarılmasının önerilmesi hayli dar, taraflı ve/veya duygusal bir yaklaşımın sonucudur. Rekreasyon kapalı ve açık alanda, park ve ormanlarda, sağlık kulüpleri ve tatil bölgelerinde, eğitim kurumlarında, endüstri alanında iş veriminin artırılması için, personel, öğrenciler, yetişkinler ve yaşlılar yani tüm toplum için programlanmaktadır. Rekreasyon aynı zamanda tedavi edici özelliği düşünülerek engelliler için terapötik(tedavi edici) rekreasyon adı altında ele alınmaktadır. Rekreasyon bölümlerinin sadece turizm sektörü veya turizm sektöründe bir istihdam alanı olan animatörlük gibi bir alt kadro için eleman yetiştirme hedefi hiçbir zaman yoktur. Kaldı ki her turizm mezunu çeşitli alt kadrolarda çalışmadan hemen yönetici konumunda iş bulabilmekte midir? Temel amaç, rekreasyonu tüm sosyal kurumlar ve bireyler için planlayıp programlayabilen, uygulamayı yönetebilecek, aksaklıklara uygun tekniklerle müdahale edebilecek uzmanlar yetiştirmektir.

Yazıda rekreasyon sanki sadece turizmle ilgili bir alanmış gibi ele alınmış ve rekreasyon bölüm müfredatlarında turizmle ilgili yeterince dersin olmadığı ve olan derslerin de alan bilgisine sahip olmayan kifayetsiz öğretim elemanlarınca verildiği belirtilmiştir. Halbuki Muğla Üniversitesi Rekreasyon Bölümü müfredatında yer alan turizmle ilgili tüm dersler (spor turizmi hariç) turizm bölümü kodludur ve bu dersleri turizm bölümlerinden talep edilen öğretim elemanları yürütmektedir. Ancak bu eleştiri turizm bölümlerinin olmadığı üniversiteler ve yeterli altyapı oluşturulmadan açılan rekreasyon bölümleri için doğrudur.

Rekreasyon bölümlerinin turizm yüksekokullarının çatısı altında yeniden konuşlandırılması önerilmektedir. % 80'i spor ve fiziksel egzersiz, geri kalanı kültür ve sanat etkinliklerine dayanan; kar amacı güden veya gütmeyen toplumsal kurum veya kuruluşların farklı yaş, geçmiş ve ilgilerine, engel durumlarına göre insanların gereksinimlerini karşılamak için sundukları programları içeren rekreasyon turizm bölümlerinde hangi spor, fiziksel egzersiz ve antrenman bilgi, beceri ve uzmanlığına sahip öğretim elemanlarınca verilebilecektir? Yeni bir akademik birim oluşturulması düşünülebilir. Ancak bu birimin mutlaka turizm bünyesinde olması önerisi yine duygusal bir yaklaşımı sergilemektedir. Amaç ve işlevleri, uygulama alanları tarafsız şekilde düşünüldüğünde, rekreasyon bölümlerinin BESYO bünyesinde faaliyet göstermesi doğru bir atılım olmuştur. Bu atılımın doğruluğu bölümlerde optimal kalitenin yakalanması, bölüm öğretim elemanlarının, öğrencilerinin ve mezunlarının alanlarına sahip çıkmaları ile çok daha belirginleşecektir.

Saygılarımla (18-03-2007)