23.05.2006

Niğde'ye bağlı Altunhisar ilçesinde, tarihi eserler bakımsızlık nedeni ile harap oluyor. Vatandaşların han olarak tanımladığı, uzmanların kilise olduğunu ifade ettiği, ilçede ova olarak anılan mevkide yer alan yapı yıkılmak üzere. Farklı mimari yapısı ile dikkat çeken eserin kaçak kazı yapanlarca ciddi olarak tahrip edildiğini yerinde gördük.

1976 yılında, dönemin Belediye Başkanı Kemal Dilcan Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü'ne Altunhisar'da bir inceleme gerçekleştirilmesi için başvurduğunda eserin bügüne oranla daha sağlam olduğu o zamanki raporlarda yer alıyor.

Uzman Erol Faydalı ve Deniz Ay Altay’dan oluşan ekip, yaptığı incelemenin sonunda hazırladığı raporda, buluntuların önemli eserler olduğu sonucuna vardığını yazmıştı.

3 Ağustos 1976'da hazırlanan raporda, Altunhisar’da Kınıktepe, Hanönü Köprüsü, köprü yakınındaki Ermeni Kilisesi'nin, kaya sığınaklarının ve kasabanın 3 km güneybatısındaki Kültepe denilen höyüğün 1710 sayılı yasa kapsamına giren eski eser olduğu ve söz konusu eserlerin yerinde alınacak tedbirlerle korunması gerektiği bildirilmişti.

Seksiyon Şefi(sonraları Müze Müdürü) Erol Faydalı, ile Asistan Deniz Ay Altay, Kınıktepe'de Helen, Roma, Frig dönemine, M.Ö 1000 yıllarına tarihlenen yüzey bulgularına ulaşıldığını, höyüğün otla kaplı olması nedeniyle ayrıntılı araştırma yapılmadığını, Hanönü Köprüsü'nün ise Selçuklulara ait olduğunun saptandığını, Kınıktepe ile Altınhisar arasında yer alan köprünün 3 kemerli olduğunu, ortasından dere aktığını bildirmişti.

Raporda Kemerlerin taştan örüldüğü, üzerinin moloz taşlarla doldurulduğu, köprü kemerlerinin yatık olan ana blok üzerine oturduğu da kaydedilir. Köprünün kemerlerden başka özelliği kalmadığı ve kitabesinin bulunmadığı ve Köprüye tahminen 250-300 metre mesafede ve han olduğu sanılan yapının Ermeni kilisesi olduğunun anlaşıldığını da belirtilir ve Dikdörtgen planlı ve üç sahanlı olup gözenekli siyah kesme taştan inşa edilen eserin de korunması gerektiğini raporda ayrıca ifade eder.

MS 18. Yüzyıla ait olduğu tahmin edilen kilise ile ilgili detaylarda raporda kaydedilir. Ayrıca, kaya sığınakları da incelerler ve iki katlı, içlerinde nişler olan çeşitli boyutlardaki odacıklara da bakarlar, odacıklardan birinde haç işareti ile bir kilise tespit edilir. Toprakla dolu bu bölümün yanındaki mağaraların hayvan ağılı olarak kullanılması ve ateş yakılması nedeniyle duvarları isle kaplı olduğu için, detaya inilemediği belirtilir. Kültepe’de bulunan baltamsı taşların da Tunç Devri başlarına ait olabileceği raporda anlatılır.

24. 6. 1976 tarihli rapor bölge için önemli bir inceleme raporu idi. Eski Başkan Kemal Dilcan, İbrahim Hıra, Vahap Okay gibi isimlerin emeği ve çabası ile bazı eserler saptanmış ve korunarak Turizme kazandırılması beklenmişti. Karaman Camii, Sarayönü, İnciyüz, Kırk kilise, Celemedin,Kanlıceviz, Keçikalesi, Leşkeri tepesi, Beştepeler, Ören, Kültepe, Han, kilise, Karaasmaz bölge için önemli inceleme alanları olacak yerlerdi.

Ömer Fethi Gürer olarak bölgede çok kere tarihi doku ile ilgili haberler yaptık. Bu kere ise son durumlarını saptamak için gittiğimde eserlerin yok olmak üzere olduğunu saptadım.

Anduğu olarak bilinen Ortaköy ve sonuçta Altunhisar adını alan bölgede tarihi dokudan ayakta kalan Ermeni Kilisesi kullanılamayacak derecede yıpranmıştı. Kilisede zemin oyulmuş, sutun başları da kırılmaya başlanmıştı. Sutunlu kilise önemli bir eserdi, ancak geçen sürede onarım düşünülmediği gibi korunmamıştı. Sütunlu Handa sütunlar dahi kırılmaya başlanmıştı. Yol üzerine bir tabela konup belediye tarafından da onarımı sağlanıp turizme kazandırılması sağlanabilirdi. Bir bölümü göçen han ya da kilisenin geleceğe taşınması için mutlaka onarım gerekiyordu. Ayrıca, yakında bulunan ve eski doku olduğu sanılan tepe ise çevresinde yeni bahçe alanları oluşturulmuş ve kimi yerleri kaçak kazı yapılmıştı. Geçen yıllar içinde Altunhisar’da korumadan çok, olanların da yok olmaya doğru gittiğini yerinde gidip gördüm.

Gürer'in önceki yazısı:
NİĞDE NARLIGÖL İLE TURİZMDE ÇIKIŞ ARIYOR