Osmanlı Hamamı
ÖMER FETHİ GÜRER
borbir@mynet.com
19.09.2006
Niğde Yeşilburç Kasabasında yer alan Osmanlı dönemi Hamamda yapılan
incelemenin sonucu olarak Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge
Kurulu Müdürlüğü'nce 764 sayılı karar ile korumaya alındı.
561 parsel kayıtlı hamam 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını
Koruma kanunu uyarınca koruma altına alınan hamamı yerinde görüp haber
yapmıştım.
Hamam üç ayrı bölümden oluşuyordu. Büyük oranda tahribata uğramış olan
hamamda iki kubbeli ana bölüm ayakta idi. Kasnaklı hamam tavanı halk
arasında ‘Cıngı’ denilen siyah taş ile yapılmıştı, Kazan dairesi
sökülmüş, su getirme boruları dahi parçalanmıştı. Önemli bölümü ayakta
olan bu hamam mutlaka kurtarılıp turizme kazandırılabilecek noktada idi.
Yazdıklarımdan sonra hamamda inceleme yapıldı ve koruma kapsamına alındı.
Niğde Müze Müdürü Fazlı Açıkgöz tarafından hazırlanan raporda
‘ Yeşilburç Köyiçi mevkindeki hamam giriş ve soğukluk, sıcaklık, ısıtma
bölümlerinden oluşmaktadır. Duvarlar moloz taş üzerine düzgün kesme
taşla kaplanmıştır. İki bölüm kare planlı olup üstte kubbeye doğru geçiş
duvar ve köşelerde yapılan sekiz adet sağır kemerle sağlanmaktadır.
Kiselerde sağır kemerlerin içinde üçgen pandantif süslemeler yer
almaktadır. Buradan sıcaklık bölümüne geçiş batı duvarındaki kapı ile
olmaktadır. Bu ikinci bölümde sıcak suyun geçirildiği künkler halen
görülmektedir. Kubbe üzerinde ışık gözleri mevcuttur. Bunun batısında
dikdörtgen bir mekan ile batı yönde buna bağlı ısıtma bölümü yer
almaktadır. Burada bir havalandırma bacası vardır.Yapı doğu-batı yönünde
uzanmaktadır.Giriş kapıları güneydedir.’ diye tespit yapmıştı. Bu rapor
üzerine Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Kurulu
Müdürlüğü'nce 4-7-2006 tarih ve 764 sayılı karar ile 561 parsel kayıtlı
hamamın 2863 sayılı kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu uyarınca
koruma altına alınmasına karar verdi. Gerekli taşınmaz kültür varlığı
olarak tescil edildi.
Yeşilburç’ta en çok bilinen tarihi yapı 1807 yılında tamir gördüğü
kitabesinde yazılı Yeşilburç Kilise-cami idi. 1992 yılında Kültür ve
Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından koruma altına alınmıştı.
Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne ait, giriş kapısı üzerinde Rumca
kitabe bulunan yapının da müze olması isteniyordu. Ayrıca, kasabada
ikinci kilise ile batık tarihi çeşme gün ışığına çıkması beklentisi
vardı.
Niğde merkez ilçeye 5 kilometre mesafede, yürüyerek gidilebilecek
Yeşilburç Kasabası 1924 yılına kadar Rumların yoğun yaşadığı
yerlerdendi. Tenei olarak bilinen kasabada Sula Bozis 1924 yılına kadar
4000 Rumun yaşadığını yazmıştı. Macar gezgin Bela Horvarth’da 1913
Anadolu kitabında Niğde bölümünde ‘Telmiso Manastırı’na doğru yol
alırken Tenei Köyü’ne rastlandığını da anlatır. Yazar "Köyün güzel taş
evleri meyve, sebze bahçeleriyle ve bağlarla çevrili, Telmiso
Manastırı’ndaki altın kaplamalı tarihi ikonolar, avizeler ve diğer
değerli eşya dikkatimizi çekiyor. Yüzyılın başında buradan Amerika’ya göç
edenler olmuş.’ diye tarihe not düşer..
P. İ. Kiryakidis'in 1955 yılında yayımladığı‘Kapadokya’daki Tiana’adlı
monografinde belirttiğine göre Bizans İmparatoru Nikiforos Fokas’ın eşi,
İmparatoriçe Teofano, 965 yılında buraya, yazlığa gelirmiş. Sula Bozis,
kitabında –‘Tiana doğumlu, İstanbul Fener Rum Lisesi'nde okumuş,
sonraları Atina’daki İstanbullular Derneği’ne başkanlık etmiş olan Poti
Kiryakidis’e göre Tianalılar, köylerinde çok güzel evler ve cemaat
binaları inşa etmiş sanatsever ve varlıklı insanlardı. 1996 yılında
Atina’nın Nea Zmirni semtinde ziyaret ettiğimiz, P.Kiryakidis’in eşi
Elli Kiryakidu-Muratoğlu’nun anlattıklarına göre kayınpederi İoannis
Kiryakidis Fener Rum Lisesi mezunu, Anadolu Demiryolları Acentesi sahibi,
banker, Tenei Kilisesi Cemaati Başkanı, hayırsever, padişah tarafından
onurlandırılmış saygın bir kişiydi.
Tiana’daki konağın 40 penceresi vardı. Tiana Katedrali üç azize adanmıştı:
Agios Stefanos, Agios Minas ve Agii Teodori. Kasabada bir Rum Erkek
İlkokulu,altı sınıflı bir kız ilkokulu,üç sınıflı bir yuva,ufak bir halk
kütüphanesi, lokali, halı ve kumaş dokuma atölyeleri, misafirhane, han,
hamam su değirmeni, bulgur değirmeni ve dükkanları vardı. Tiana’nın
lezzetli sebze, baklagiler ve meyveleri yaygındı.Özellikle kıpkırmızı,
kokulu "Amasya elması’ olarak bilinen elmaları, Tokalıoğlu, Darende,
Şekerpare türü kayısıları balı, kuru kaymağı ve P. Kiryakidis’e göre
Fransız ’Rokfor’ peynirini anımsatan güveç peyniri tanınmış ürünleriydi.’
diye yazmıştı.
Yeşilburç, Niğde’de, ayrıntılarıyla incelenmesi gereken yerlerden. Bu
kadar varlıklı insanın yaşadığı yerde tarihi doku ile ilgili ciddi
araştırmalar yapılmasının da gerekliliği var.
Gürer'in önceki yazıları:
|
