Niğde'nin mağaraları
ÖMER FETHİ GÜRER
Nigdekent@mynet.com
13.02.2007
Niğde turizm ile ilgili her alanda gidilecek, gezilecek, görülecek ayrıntıları
olan illerimizden. Ne yazık ki turizm konusunda gerekli ilgiye kavuşamıyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın tanıtım çalışması çok yönlü olur ise ülkemizde
turizme ilgi duyanların alternatif bir bölgeyi keşfi bu yolla gerçekleşebilir.
Niğde il genelinde doğa, tarih gibi önemli özelliklerin varlığının yanında,
bölgedeki mağaralar da değerlendirilmeyi bekliyor. Niğde ve Bor ilçesinde, kent
içinde, ulaşımı kolay yerlerdeki mağaraların dahi turizm açısından gün ışığına
çıkarılamamış olması ilginç bir ayrıntı olarak dikkati çekiyor.
Niğde'de Kale altında ve Bor'da dağınık farklı noktalarda, kayalıklarda yer alan
mağaralarda ilk insanın izleri de var. Niğde için belki de çok önemli bir çaba ve
çalışma TAY Projesi kapsamında yapıldı. Niğde genelindeki bazı mağaralar kayıt
altına alındı. Bölgede inceleme ve kayıt altına alınmayı bekleyen çok sayıda
mağara var.
Niğde'nin mağara turizmi açısından ne durumda olduğunu en iyi gösteren yöre
belki de kalenin çevresi, 1993 yılında SİT alanı olarak tescil edilen bölgedeki
mağaraların durumudur. SİT alanı ilan edilen yerdeki mağaralar çöplük olarak
kullanılıyor
Niğde il genelinde turizm açısından en önemsenen mağara Değirmenli Damlataş
Mağarası, ama 1994 yılında doğal SİT alanı ilan edilen mağara ışıklandırılıp
turizme açılacaktı. o çalışma da öylece kaldı.
Niğde genelinde 1992 yılında SİT alanı ilan edilen Yedi Odalar mağaraları,
1991 yılında SİT alanı ilan edilen Kayırlı Pınarcık Mağarası, Kale Yamacı Mağarası
gibi bilinen yerlerin yanında her yerleşim bölgesinin yakınında eski yerleşim
izlerini taşıyan mağaralar var.
Altunhisar ilçesinde, Aktaş bölgesinde, Kayardı bölgesinde, Karaltı ve Dikilitaş
gibi yerlerdeki mağaralar çok eski bir geçmişin izlerini de taşıyor
Yalnız Bolkar Dağları'nda , 200'e yakın mağara incelenmeyi bekliyor. Keza Niğde
genelinde neredeyse her dağ köyünde mağaradan ve Niğde merkezdeki köylerin
çoğunda yeraltı şehirlerinden söz ediliyor.
Niğde bu alanda bir gün hak ettiği ilgiyi bulur da mağaraların keşfi sağlanırsa
önemli yarar görür. Çünkü bu alanda da turizm potansiyeli var. Belki bir gün
Niğde yeraltı şehirleri ve mağaralarının belgeseli çekilir biz de ilgiyle izleriz,
belki...
Niğde'deki çok mağara için de anlatılan bilgiler var. Örneğin Bor'da Andık Keleri
Mağarası ile ilgili söylenti çok. Kilere girildiğinde bir karanlık doku, ucu
bucağı belirsiz diye söyleniyor. İsmet Bağcacı, çocukluğunda bu mağaraya
girenlerden. "Sonu var ve orada dar bir geçit bulunuyor, oraya girilemiyor." diyor
ve ekliyor: " Biz 1970'lerde girdiğimizde çok sayıda Osmanlıca, Arapça kitap
bulduk. Dönemin Tarih öğretmeni Yüksel Bey'e verdik. İşte, o Andık Keleri halen
inceleme bekleyen yerlerden. Keza Bor'un Cücü köyünde kale olarak tanımlanan bir
mağara var ki orasının da sırrı çözülemedi.
Kale diye tanımlanan mağaraya son gidenlerden Murat isimli genç 12 katına kadar
indiğini ancak daha sonra ışığın sönmesi nedeniyle sonuna eremediği bir yapıdan
söz etti. Yarasa dışkıları bulunan ve su kuyuları yer alan mağara içinde 6-7
katlı mezarlara rastladığını anlattı. Gala Mevkii olarak tanımlanan yerde,
üzerinde Aslan resimleri yer alan kayayı gördüklerini söyleyen genç, beş kat
olduğu da söylenen bölgenin incelemeye değer özellikte olduğunu anlattı.
Ballı köyünde de ilginç bir mağara var. Mağarada geçmişten kalan iskelet
kalıntılarının olduğu da anlatılıyor. Bölgede özelliği olan Mağarada yaz-kış
damlayan bir su dan söz ediyorlar. Mağaranın derin bir dehlize açılan kısmı ise
bilinmezliğini koruyor. Köy halkından İbrahim Bayram, köyde mağaranın içine
girenlerden. İki delik bulunan mağarada bir yerden sonra ışığın söndüğünü
anlatıyor. Mağara içinde bir taşa bastıklarını ve 5 metre aşağı yuvarlandıklarını
anlatan köylüler, bu yoldan başka bir mağaraiçi yola açılan kapı çıktığını da
aktarıyorlar. Ballı'da yer alan su mağarasında, ayrıca yaz-kış çok soğuk bir su
bulunduğunu ve bu suya dokunmanın dahi sorun olduğunu anlatan köylüler, mağaranın
sırrının çözülmesini ve gerekli araştırmanın uzmanlarca yapılmasını beklediklerini
de dile getirdiler.
Niğde için anlatılanlar burada bitmiyor. Niğde merkeze 67 kilometre mesafede
Çiftlik Kula köyü var. Şıhlar Köyüne komşu Kula'dan Turgut Budak ile konuştum.
Köyde bir mağaradan söz etti. 20-30 yıl önce Almanların gelip mağarayı gezdiğini
anlattı... Turgut Budak dedi ki "Köyümüzde tarihi bir mağara var. Köyde Sülün
Mağarası diyoruz. Melendiz Dağı'nın eteklerinde, İneklik denen mevkide, Mağara
köyümüze de 2-3 dakika mesafededir. Mağaranın girişinde önce geniş ve odalardan
oluşan bölümler yer alıyor, sonra daralan yola dönüyor. Yolun Şeyhler köyüne
kadar uzanan bir yeraltı dehlizi olduğunu büyüklerimiz söylerdi. Mağara çocukken
oyun alanımızdı. Eski ayakkabı, lastikleri yakarak içine oyun oynamak için
girerdik. Mağaranın ağzı dikdörtgen girişli idi. Kapı girişi yanında, değirmen
taşına benzeyen, kapıyı kapatacak biçimde bir taş duruyordu. Mağara Kayaya
oyulmuş bir yerdi. Mağaranın orta bölümünde su bulunan bir alan yer alıyordu.
Mağaranın girişinden sonra, 150 metre ilerde ise "Kemik Kuyusu Mağarası"
dediğimiz bir yer vardı. Geniş bir yerdi. 8-9 yaşlarındayken cesareti olan sopa
uzatıp içine girerdi. Demir parçaları, insan iskeleti kemikler vardı. Bu
kemiklerle dolu kuyu 4-5 metre çapında 1,5-2 metre derinliğinde idi. Bezir çırası
yakarak çevre aydınlatılırdı. Duvarda o nedenle isler oluşmuştu. Mağaranın içinde
ibadethaneye benzer yerlerin yanında, çok sayıda oda da vardı. Kimi arkadaşlarımız
37 oda saydım diyordu. Mağaranın içinde, ev şeklinde bölümler de vardı. Odalar
birbirine geçtiği gibi koridora açılanlar da vardı. Mağaranın içinde yarasalar
yaşıyordu. Mağaranın içi kışın çok soğuk olduğundan giremezdik. Oldukça geniş
olanmağaranın ne zaman oyulduğunu bilen yoktu. Bu mağaraya kaçak kazı için
gelenlerin olduğunu çocukluğumuzda büyüklerimiz söylerdi. Mağarada, bölgede
yaşayan antik bir uygarlığın izleri olabilir. Bu konuda yetkililerin araştırma
yapması doğru olandır.' dedi.
Bu örnekleri çoğaltmak mümkün. Dikilitaş, Karaltı,Yeşil Gölcük, Bağlama, Hasaköy,
Hacı Abdullah, Yeşilyurt, Yeşilburç, Gümüşler, Kayırlı, Misli gibi yerler de
mağara bulunduğu bölgelerdi. Keza kimi yapılar yeraltı şehri konumundaydı.
Özellikle maden işleme amacıyla oyuan mağaralar da Niğde havalisindeki çok eski
bir geçmişten kalan
farklı zenginliklerdi. Son olarak İftiyan Yediodalar mağaralarına gittim. Ve bir
kez daha Niğde genelinde turizm alanında ne kadar çok yapılacak olan iş var
gördüm. Adımbaşı ayrı bir özelliğe sahip olan Niğde için, Bakanlığın mutlaka
tanıtıcı ve düzenleyici çalışmalar yapması da zorunlu görünüyor.
İşte, TAY Projesi çerçevesinde, Niğde'de belirlenen mağaralar:
Adsız
(Bayat 2) Höyük Bor - Niğde - Adsız (Merkez / Kumluca) Höyük, Merkez - Niğde -
Adsız - Niğde Yatay Mağara- Niğde - Aladağ Mağara- Niğde -Ambartepe Kemerhisar
höyük Kemerhisar - Niğde Bayat Höyük, Bor - Beytepe Höyük, Ulukışla Bitlikeler
Atölye, Çiftlik Çevrik Dipsiz Dikey Mağara, Ulukışla Çevrik Düdeni Dikey Mağara,
Ulukışla Çini Göl Deliği Dikey Mağara, Ulukışla Damlataş Mağara, Merkez - Niğde
Darboğaz Höyük, Ulukışla Didier Çukuru Dikey Mağara, Ulukışla Epcik Mağara,
Gümüşler Erikli Deresi Tekil Buluntu Yeri, Merkez - Niğde Gölcük Höyük, Niğde -
Güllüce dağınık buluntu yeri, Merkez Güvercinkayası Höyük Hacılar Keleri Mağara
Hüsniye Höyük, Ulukışla - Hüyük 6 Höyük, Merkez - İlbiz Atölye, Çiftlik İngilizin,
Dipsizi Dikey Mağara, Ulukışla Anadolu İnlik Düdeni Dikey Mağara, Ulukışla Kale
yamacı mağaraları Mağara, Merkez Karaçayır 1-2-3 Dikey Mağara, Gölcük - Niğde
Karaçaylak Düdeni Dikey Mağara, Çamardı Kara gedik Dipsizi Dikey Mağara
-Kayı 1 Höyük, Bor Keçi Kalesi yamaç yerleşmesi, Kestel/ Sarı tuzla madeni atölye
Çamardı Kızlar Keleri Yatay Mağara, Ulukışla Kiledere Höyük, Merkez Koyunaşağı
Tepesi Dikey Mağara, Niğde Kömürcü / Kaletepe Atölye, Çiftlik - Niğde Körüklü
Keler Yatay Mağara, Ulukışla Kuzgun Mağara, Çamardı Maden Yatay Mağara, Ulukışla
Misli Höyük, Merkez Niğde Vilayet Dağınık Buluntu Yeri, Merkez - Niğde - İç
Anadolu Obruk Yatay Mağara, Ulukışla Pınarbaşı - Bor Höyük, Bor Pınarcık Mağara,
Merkez - Porsuk / Zelve Tepe Höyük, Niğde - Recep Çatak Çukuru Yatay Mağara,
Ulukışla Sarı Tuzla / Kestel Yatay Mağara, Çamardı -Su Deliği Yatay Mağara,
Çamardı-Tahir Tepesi Dipsizi Dikey Mağara, Ulukışla -Tepecik - Çiftlik Höyük,
Çiftlik -Tilki pınarı Dikey Mağara, Ulukışla -Toy İslam Yatay Mağara Çamardı -
Yedi Oda Mağaraları Mağara Bor -
Gürer'in Turizm Forumu'nda yayımlanan tüm yazıları:
|
