Hamam ve Turizm
Ömer Fethi GÜRER
Yazara ileti 
02.01.2008
Hamam ve Turizm ilk bakışta pek anlamlı olmuyor ama Anadolu farklı
kentlerinde Osmanlı döneminden kalma hamamlarımızın giderek yok olmasını
önlemek için "Hamam" ve "Turizm"i bir arada düşünmenin en azından dünden
gelen geleneksel bir sürecin devamı kadar tarihi dokuların yaşaması ve
korunması açısından da önemli olacağı kanısındayım.
Kışın Denize girilemez ise tarihi hamamlardan da hem eğlenerek hem
yıkanarak hem de tarihe yolculuk ederek keyf alınmasını hizmet olarak
sunmanın ne zararı olur ki?
Günümüzde apartman yaşamı ve her evde banyo olması hamamları sahipsizliğe
itti. Niğde ve Bor ilçesinde faaliyette olan hamamlara gittiğimde bir, iki
kişi dışında ilgi duyanın kalmamış olduğunu görüyorum.
Diğer kentlerde de durum çok farklı değil. Birkaç yerde turistlere hizmet
veren hamamlar varsa da şovdan öte çok öne çıkmıyorlar.
Turistler için otantik olan hamamların ilgi çekeceği de bir gerçek.
Ancak ülkemizde hamamların konum ve durumunun da başlı başına eğitim ve
düzen gerektirecek özelikte olduğu da bir gerçek .
Turizm Bakanlığı'nın bu konuda öncülük edip bazı hamamlarda
teşvik sağlanarak turizm amaçlı kullanılacak düzeye taşınması
düşünülmelidir
Örneğin Nevşehir ve Niğde'deki hamamları Kapadokya tur paketlerine
alan bir düzenleme sağlanabilir.
Bu hamamların bazılarının Turizm Bakanlığı belirleyeceği normlarda düzene
ermesi ve yıldızlı oteller gibi hamamların faaliyete geçmesi sağlanmalıdır.
Keza Niğde'de gibi Osmanlı Türk hamamları yanında Rumlardan kalan harap hamamların onarılması ve kaplıcalarında bu boyutta ele alınması düşünülmelidir.
Yazın tıklım tıklım dolan Niğde Çiftehan Kaplıcası Kışın yabancı turistlere sunulması sağlanmalıdır.
Niğde Nar köy antik dokusu içinde Nar Göl Kaplıcası faaliyet geçirilmesi için 0n yıldır projeyi aşamasındadır. Bu konuda ciddi olarak ele alınmalıdır.
Hamam işletenden görevlisine, tellağından iç düzenine, verilen havlusundan
içerdeki ısısına, göbek taşından sabununa, peştamal ile ikram edilecek
özelliğine, hatta hatta ses kirliliği yaratmayacak ud, keman, cümbüş ile
yerel saz ekiplerine değin oluşacak doku yerel insanın da yeniden hamama
ilgisini çekecektir.
Niğde merkez'de, Yeşilburç'ta, Fertek'te, Bor'da, Kumluca'da, Ulukışla'da
hamamlardan Niğde - Bor - Ulukışla hamamları kullanılabilecek durumdadır.
Adana -Ankara yolu üzerinde Öküz Mehmet Paşa Kervansarayı içinde Ulukışla
Hamamı tarihi dokunun çok kapsamlı bir düzen içinde önemli örneklerindendir.
Tek başına kervansaray turizm için çekim alanı olacağı gibi bu amaçla
hamam da önemli hizmet merkezi kılınabilir.
Hamamlar soyunmalık, ılıklık, sıcaklık ve halvetleri ile sıcak su deposundan
oluşmaktadır. Çeşmelerde sıcak ve soğuk su bulunan hamamlarda ısıtma yapı
duvarları içinden geçen sıcak su künk boruları ve külhan ile sağlanmaktadır.
Aydınlatma çoğunlukla büyük ve küçük kubbelerde yer alan dairesel
pencerelerden süzülen ışık ile sağlanır.
1914 yılında Niğde'ye gelen Bela Horvart, Niğde hamamları ile ilgili
olarak şunları anlatır:
"Türkiye'ye geleli beri hakiki bir hamama gitmek istiyorum. Hancılardan
buralarda hamam olup olmadığını soruyorum.
-'Beyim,' diyor, 'Kapıdan çıkıp sağa dönün, doğru ilerleyin, uzun bir
sokak çıkacak önünüze, sonuna kadar ilerleyin, bir meydana bağlanacak,
oradan sola dönün, sonra bir sokak, sonra yine sola, köşede hamamı
göreceksiniz.'
Tarif üzere yürümeye başlıyorum ama dar ve birer labirent gibi dolambaçlı
sokakların baş döndürücülüğünde, daha ikinci sokakta yönümü tamamen
şaşırıyorum. Yoldan geçen bir çocuğa bahşiş vereceğimi vaat ederek beni
hamama götürmesini rica ediyorum. Hamamda müşteri olarak bir ben varım.
Ramazan ayında olduğumuz için, müslümanlar arasında hamama da ilgi az.
Türk Hamamı aslında saunaya benziyor. Burada insanlar bol bol terliyor,
sonrada bir kova suyla temizleniyor.
Önce kubbeli bir salona giriyorsunuz, orada elbiselerinizi çıkarıyorsunuz
Bu salon aynı zamanda biraz serinlemek istediğinizde dinlenebileceğiniz
yer olarak da kullanılıyor. Sedirde oturup şerbet, sigara, kahve ve nargile
de içebiliyorsunuz.Belinize bir peşkir sararak taş veya mermer döşeli
sıcak bir koridordan geçtikten sonra, tavanı kubbeli ve ışığı da yukarıda
açılan pencerelerden alan bir alana ulaşıyorsunuz. Oradaki görevli size
tahtadan yapılma alçak ve geniş sedirlerde yer gösteriyor
-'Terle efendim.'
Burada küvet yok. Ortada, taştan yapılmış havuz benzeyen küçük bir bölüme
ayrı ayrı musluklardan sıcak ve soğuk su akıyor. Bu yapı bir Roma havuzuna
benziyor.
Bir süre sonra usta, müşterisinin vücudunu kese adı verilen, havlu
bezinden yapılmış bir eldivenle iyice ovuyor. Sonra kalaylı tasta sabun
köpürtüp bir, iki, üç hatta dört kez bütün vücudu iyice temizliyor.
Kurulanmanın ardından hamam faslı da bitmiş oluyor."
Bela Horvart 1913 yılında Niğde hamamını böyle anlatıyor. Ömer Fethi Gürer
olarak Niğde bölesinde mevcut hamamların özetle genel durumunu yazdım.
Niğde'de yakın dönemde kasabalarda yapılmış hamamlar da var ancak özelliği
olanlar sayılıdır.
Yazmakta olduğum Niğde kitabında kapsamlı olarak anlattığım tarihi
hamamların da kısaca durumları şöyle:
NİĞDE ÇARŞI HAMAMI
Balhasan Mahallesi Külhan Sokak'ta, Kığılı Camisi karşısında, pazar
yerinde yer alan hamam sade bir yapıdır. Erkeklere açık olan hamam Pazartesi,
Çarşamba, Perşembe günleri de bayanlara hizmet vermektedir.
XVII yy yapıldığı var sayılmaktadır.
NİĞDE PAŞA HAMAMI
Murat Paşa Camisi'nin karşısındadır. Cami ile aynı dönemde, XVII. yy
ortalarında yapıldığı düşünülmektedir. Hamam dış girişte iki dikey siyah
taş sutun çıkıntıyı taşımaktadır. Önde altlı üstlü geniş pencerleri dikkati
çeker. Kapı basık kemerlidir. Merdivenle hamam soyunma odalarına
inilmektedir. On bir adet soyunma odası ahşaptır.
BOR HAMAMLARI
Bor'da Eski ve Yeni Hamam adılı iki hamam vardır. Osmanlı dönemi hamamları
kubbeli yapılardır. Eski hamam soğukluk, ılıklık, sıcaklık ve hücrelerden
oluşan sıcaklık ve Soğukluk kubbeli, ılıklık tonoz örtülü bir yapıdır.
Yoldan girişi aşağıda kaldığından merdivenle inilmektedir. Kesme taş - tuğla
almaşık tekniğiyle örülmüş olan yapı onarımlar sayesinde kullanılır
konumunu korumaktadır. Kadın ve erkek hamamı olarak iki ayrı bölümdür.
Çifte hamam olarak inşa edilen Yeni Hamam'da Soğukluk, ılıklık ve
sıcaklık bölümleri ve hücrelerden oluşur. Soğukluk bölümünde kubbe
kasnaklıdır. Sıcaklık bölümü de kubbelidir. İki hamam da külhanlıdır.
Tarihi hamam kültürünün orjinale en yakın son örnekleridir. Bor hamamlarını
Bor şehri kitabında ayrıntılı olarak yazdım.
ULUKIŞLA HAMAMI
Öküz Mehmet Paşa Kervansarayı'nın içinde, arastanın güney kanadının batı
kesimine bitişiktir. Kuzey-güney yönünde uzanan, dikdörtgen planlı hamam
Niğde'de kervansaray hamam örneğinden ayakta kalmış tek yapıdır.
FERTEK HAMAMI :
Yeşilburç, Kumluca ve Kurdunus'un arasında ve Fertek'te yer alan üç hamam
gayrimüslimlerce yaptırılmış olan hamamlardır.
YEŞİLBURÇ HAMAMI
Yeşilburç kasabasında Osmanlı döneminden kalan bir hamam vardı.
Tahribata uğrayan hamamın resimlerini çekerek yerel basında haber ve
makale olarak yazdım. Bunun üzerine hamamda yapılan incelemenin
sonucu olarak Nevşehir Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Kurulu
Müdürlüğü'nce korumaya alındı.
KURDUNUS HAMAMI
Harap durumdadır. Hamamlı ile Kumluca arasında yer alır. Bir ara depo
olarak kullanılmıştır.
TYANA HAMAMI
Romalılardan kalan hamam Kemerhisar Tyana'da yapılan kazılarla açığa
çıktı.
ÇİFTEHAN HAMAM-KAPLICA
Çiftehan Kaplıcaları Ulukışla ilçemize bağlı Çiftehan kasabasındadır.
Belediye ile yönetilmektedir. Toros dağlarının kuzey kısmında yer alan
kasaba denizden 1.020 metre yüksekliktedir. Adana-Ankara karayolu üzerinde,
Niğde'ye 80 km uzaklıktadır.
"İkinci Derece ve Öncelikli Termal Kaynak" sınıflandırılmasındaki 30 termal
kaynaktan biri olarak tanımlanmaktadır.
Nargöl kaplıca alanında her hangi bir çalışma yok. Sıcak su kaynağı var, o
kadar. O nedenle yukarda belirttiğim hamamlarda sağlanacak düzen ve değişim
Orta Anadolu'ya turizm için gelen turistlere açılan yeni bir kapı olur.
Turist bazı hamamlara bugün girse sağlık ve düzen açısından bir daha
uğramaz . Bu iş Turizm Bakanlığı'nın bir proje kapsamına ele alması
gerekli bir konu diye düşünüyorum.
Ömer Fethi Gürer'in yerel konularda yazdıkları
bor.sehri.sitemynet.com
adresinden okunabilir.
Nigdekent@mynet.com adresine
mesaj gönderilebilir.
|
